Kazakistan ve Özbekistan, Kiev’le olan temaslarını artırarak savaşın dördüncü yılına yaklaşırken tarafsızlık politikalarında önemli değişiklikler yapmaya başladılar.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu kapsamında Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Ukrayna lideri Volodimir Zelenski ile görüşerek Orta Asya liderleri arasında Ukrayna Devlet Başkanı’yla buluşan ilk kişi oldu. Üç gün sonra ise Özbekistan Dışişleri Bakanı Bahhtiyor Saidov, Ukraynalı mevkidaşı Andrii Sybiha ile 2021’den bu yana ilk kez bir araya geldi.
Knowledge Caravan adlı düşünce kuruluşunun direktörü Farhod Tolipov, “Özbekistan artık daha bağımsız bir dış politika izlemeye çalışıyor, Moskova’nın baskısına rağmen” şeklinde değerlendirme yaptı.
KAZAKİSTAN: DENGE VE ARABULUCULUK
Tokayev, uzmanlara göre Kazakistan’ı Rusya ile Ukrayna arasında barış görüşmelerinde arabulucu olarak konumlandırmak istiyor. Turan Üniversitesi’nden dış politika uzmanı Nurbolat Nışanbayev, “Tokayev-Zelenskiy görüşmesi, Kazakistan’ın büyük bir arabulucu rolü üstleneceği anlamına gelebilir” şeklinde açıklamada bulundu.
Tokayev, görüşmede “diplomatik çabaların devam etmesi gerektiğini” vurgularken, Ukrayna tarafı görüşmeyi “derin bir barış diyaloğu” olarak nitelendirdi ve Tokayev’in “Ukrayna’ya tam destek olacağını” belirtti.
Bazı analistlere göre, görüşmede Ukrayna’nın Rusya’daki Hazar Boru Hattı Konsorsiyumu tesislerine yaptığı insansız hava aracı saldırıları da ele alındı. Bu hat, Kazak petrolünün yüzde 80’ini Avrupa’ya taşıyor.
Tol.org’un haberine göre, Tokayev, 2022’de Donbas’taki Rusya destekli yönetimleri tanımayacağını açıklayarak Kremlin’i rahatsız etmişti. Ancak Kazakistan zaman zaman Rusya’ya karşı yaptırımların arka kapısı olarak da suçlanıyor.
ÖZBEKİSTAN: EKONOMİK PRAGMATİZM VE RUSYA İLE MESAFE
Özbekistan, Ukrayna ile yakınlaşma politikasını ekonomik fırsatlar üzerine inşa ediyor. Bakan Saidov, “Ticaret ve yatırım olanaklarını en üst düzeye çıkarmak istiyoruz” şeklinde Telegram hesabından açıklama yaptı.
Taşkent yönetimi, son aylarda Rus ordusuna paralı asker olarak katılan Özbek vatandaşlarına dönük yargı sürecini hızlandırdı. Ekim ayında, bu suçtan mahkum olan bir kişiye üç yıl hapis cezası verildi. Ayrıca Rusya’da artan yabancı düşmanlığı ve Özbek göçmenlere yönelik şiddet olayları, iki ülke arasındaki ilişkileri gerginleştirdi.
Ukrayna, bu diplomatik açılımı değerlendirerek Dışişleri Bakanlığı bünyesinde Orta Asya’ya özel bir birim oluşturdu. Amacı, bölgeyle ilişkileri “post-Sovyet dayanışması” düzeyinden çıkarıp yeni bir ilişki modeline taşımak.